Ines Wereld

Het mondeling Nederlands

april 1, 2022

Ergens in maart of april is het weer zover: havo- en vwo-examenkandidaten krijgen hun mondeling examen Nederlandse literatuur. Elk jaar weer vond ik dat als docent een hele klus: al die leesdossiers doornemen en voor elke leerling een examen op maat maken, het kostte me uren per leerling. Dat had ik er graag voor over, want ik wilde graag een echt gesprek over literatuur, toegespitst op de interesses van de kandidaat. Natuurlijk wist ik wel dat ik mezelf daarmee ook voor de gek hield: veel leerlingen lazen de boeken helemaal niet, of hoogstens half. Het was elk jaar weer een spannend spel: wie houdt wie het best voor de gek? Tevoren waarschuwde ik de leerlingen: ‘Soms heb ik het niet door en dan heb je geluk, soms heb ik het wel door en dan heb je vette pech.’ En soms wist ik gewoon dat ik bedonderd werd, maar kon ik er mijn vinger niet op leggen. Docenten die beweren dat zoiets hun nooit is overkomen, zijn blind of spreken niet de waarheid. En toch, hoe amusant het ook kon zijn, eigenlijk is het natuurlijk treurig. Waar komt die haat van veel leerlingen tegen lezen vandaan? Ik vrees dat het antwoord luidt: van het vak Nederlands op de middelbare school. Ik heb twintig jaar lesgegeven in de examenklassen van een havo-vwo-school en in die tijd heb ik gezien hoe het vak steeds verder is uitgehold; vergeleken bij mijn eigen middelbareschooltijd was er al niet veel meer van over. Wat ik me herinner als scholier: een docent die uren wijdde aan De kleine Johannes, die daar zo mooi over vertelde dat je niet kon wachten om het te gaan lezen, of de leraar die ons uitlegde waarom en hoe  we vooral Vestdijk moesten lezen en die ons uren voorlas. Toen ik begon, twintig jaar geleden, kon ik nog wekenlang wijden aan iets als een Nijhoffproject en waren we uren bezig met het toelichten van het fantastische literatuurboek Dautzenberg, waarbij je, als het over de renaissance ging, de hele Italiaanse beeldende kunst erbij haalde en waar je rustig kon uitweiden over Dantes Hel. Kom daar nu eens om! Een literatuurmethode kennen veel scholen niet eens meer, literatuurgeschiedenis wordt overbodig geacht: het staat immers niet expliciet in de exameneisen? Wat daar wel in staat: tekst verklaren, tekst verklaren en nog eens tekst verklaren, waarbij het niet echt van belang is of je de tekst begrijpt, als je maar de trucjes kent om de vragen te beantwoorden. Neem maar eens de proef op de som: vraag een leerling over een tekst wat hij nou eigenlijk gelezen heeft en je krijgt als antwoord: geen idee; maar de vragen over die tekst leveren niet veel problemen op als je de trucs kent.

Waarom is literatuur zo belangrijk, juist voor jongeren? Omdat literatuur enerzijds nieuwe werelden opent en je anderzijds in de spiegel laat kijken. Twee dingen waar jongeren veel aan kunnen hebben. Daarnaast leert literatuur je kritisch kijken naar de wereld, stimuleert ze je fantasie en je taalgevoel, maakt ze problemen herkenbaar. Maar dat zijn natuurlijk geen kwaliteiten die je rechtstreeks kunt meten en het onderwijs is verworden tot een meetcultuur, er vooral op gericht mensen af te leveren die economisch weerbaar zijn en rendement opleveren.  Wat een armoede! Ik pleit voor meer, veel meer ruimte voor literatuur en creativiteit bij het vak Nederlands. Laten we het begrijpend lezen eens ernstig relativeren en eens gaan doen alsof lezen niet een verachtelijke bezigheid is voor een paar brave gekkies, maar een aangename, stimulerende manier van met taal en met onszelf omgaan. Dan kom ik onmiddellijk terug van mijn pensioen!

GLUREN BIJ DE BUREN WINTEREDITIE 2023

Dat was weer een bijzondere middag, gluren bij de buren in Overveen in een zeer gastvrij huis met leuk publiek! Voor alle mensen die er niet waren doe ik er een van mijn gedichten bij, gratis bij u thuisbezorgd! MEREL om half zes 's ochtends Zwart verbindingsstreepje...

SEUL SUR LE MONDE

SEUL SUR LE MONDE ALLEEN OP DE WERELD? Iedereen kent denk ik wel het verhaal van de Nederlandse scholier, die tijdens zijn mondeling examen Frans op de vraag hoe het bekende, door hem 'gelezen' werk van Hector Malot heette, antwoordde: 'Seul sur le monde', de...

COMMUNICATIE: BENT U DAAR, NS?

Gehoord, gisteren in de trein van Amersfoort naar Amsterdam, een conducteur: 'Goedemiddag dames en heren, beste reizigers, lieve mensen, we zijn zojuist met een minuutje vertraging vertrokken vanuit Amersfoort. Dat komt doordat we even moesten wachten op de reizigers...

Hélemaal geen probleem!

Hélemaal geen probleem! Ik belde naar de GGD om een afspraak te maken voor mijn boosterprik. Na een prettig gesprek met een jongeman sloot ik af met: 'Dank u wel, goedemiddag.' Waarop hij antwoordde: 'Hélemaal geen probleem mevrouw'. En nu vraag ik me aldoor af: was...

OVER NIEUWE WOORDEN

OVER NIEUWE WOORDEN In een schrijfworkshop die ik volgde op het Franse platteland ( nee, ik zeg niet waar!) kregen we van onze uitstekende docent Christiaan Weijts de opdracht 'woorden te bedenken voor gedachten, gevoelens, ervaringen waarvoor nog geen woorden...

OVER BEGRIJPEND LEZEN EN ECHT LEZEN

OVER BEGRIJPEND LEZEN EN ECHT LEZEN

OVER BEGRIJPEND LEZEN EN ECHT LEZEN Van de week sprak ik iemand die vertelde dat hij 'eigenlijk amper literatuuronderwijs had gehad op school'. Dat was in de jaren '70 van de vorige eeuw. Dus ook toen al, dacht ik toen ik het hoorde. En ik vroeg me af wanneer het was...

Gluren bij de buren zondag 3 juli

Gluren bij de buren zondag 3 juli

Zondag 3 juli: een prachtige dag om eens bij de buren te gluren! In Bloemendaal waren veel huizen en tuinen gastvrij open voor allerlei acts. Ik mocht met mijn eigen poëzie optreden bij Jan en Martje in hun gezellige tuin, veel dank voor jullie gastvrijheid! Het...

Rolwisseling

Rolwisseling

Soms droom ik er wel eens van: de omgekeerde wereld in onderwijsland. De managers, de onderwijskundigen, de adviseurs gaan voor de klas staan en de docenten gaan op hun stoelen zitten en geven hun mening en hun advies over het onderwijs. O, wat zou dat een revolutie...

Over het uit je hoofd leren van gedichten

  Voor een lezing die ik binnenkort geef, waarin onder andere het werk va de Italiaanse schrijver Primo Levi (1919-1987) aan de orde komt, herlas ik zijn boek 'Is dit een mens', één van de meest inspirerende boeken die ik ken. Primo Levi vertelt hierin over zijn...