Ines Wereld

Het centraal schriftelijk eindexamen vwo Nederlands 2022

mei 26, 2022

Gistermiddag moesten de examenleerlingen er weer aan geloven: het vwo-examen Nederlands. Altijd een bron van stress vooraf en ergernis, frustratie, ja zelfs wanhoop achteraf. Bij de leerlingen ( maar dat kun je verwachten), maar ook bij docenten. Als oud-docent Nederlands, met vele eindexamens achter mij, veroorloof ik me hier de vraag: waarom? Waarom moeten leerlingen aan deze kwelling blootgesteld worden, aan teksten die helemaal niets met hun belevingswereld te maken hebben en waarom moeten ze daar dan ook nog vragen over beantwoorden die op zijn best bevreemding opwekken en zeker niet leiden tot het beoogde tekstbegrip? Kijken we naar de eerste twee lange teksten, beide over een tentoonstelling van Damien Hirst. Hoeveel leerlingen weten wie hij is en wat hij doet? Dat wordt in de beide teksten als vanzelfsprekend aangenomen en wellicht is dat ook zo voor de doelgroep van de bron ( NRC Handelsblad). Wie bevolken echter die doelgroep? Dat zijn over het algemeen oudere, welgestelde, hoogopgeleide lieden, aan wie een zeker snobisme en enig elitair besef niet vreemd zijn. Wat moeten leerlingen van zeventien, achttien jaar daarmee? O zeker, je mag eisen stellen aan een vwo-leerling, die moet zich kunnen verplaatsen in werelden die afwijken van de zijne. Maar moet je echt zo ver over hun hoofden heen praten? Ilja Leonard Pfeijffer kan prachtig schrijven, maar zijn woordkeus ligt vele niveaus boven dat van de gemiddelde leerling. Als je wilt dat die leerling zulk proza begrijpt – op zich een prima idee – dan zul je die leerling veel beter onderwijs moeten geven en hem veel meer moeten laten lezen. Met lezen bedoel ik: echte teksten, literatuur.  Dan de vragen. Ik durf te beweren, op grond van mijn ervaring, dat een leerling die van de hele tekst geen bal snapt, maar die wel begrijpt hoe het vragensysteem in elkaar zit, een voldoende kan halen voor dit examen. Vraag je hem dan na afloop wie Damien Hirst was, grote kans dat hij antwoordt: wie? En dat is de kern van mijn bezwaar en ook van mijn woede: dat hele examen Nederlands gaat uit van een volkomen verkeerd standpunt dat vervolgens op een volkomen armoedige wijze wordt uitgewerkt. Het standpunt is dat leerlingen vaardigheden moeten leren. Dat is iets anders dan kennis verwerven. Waarom is kennis verwerven zo’n taboe? Vaardigheden zijn uiteindelijk niet meer dan trucjes, daar leren kinderen niet zelfstandig van denken. Geef  die kinderen  teksten die aansluiten bij hun eigen wereld en laat ze die inhoudelijk analyseren en houd eens op met dat technische gedoe! En nee, teksten ‘die aansluiten bij hun eigen wereld’ hoeven niet per se simpel te zijn.  Laten we het eens omdraaien, laten we die oudere NRC-lezer eens een tekst voorzetten die is geschreven in een taal die jongeren aanspreekt. Hij zou radeloos worden! En hij zou vast en zeker weigeren om zoiets te lezen. Waarom doen wij onze leerlingen dan wel zoiets aan? Testbedenkers, kom eens uit je comfortzone, durf je werkwijze en daaraan voorafgaand je zienswijze eens onder de loep te houden. Leerlingen kunnen en willen veel, maar je moet ze niet tegen je in het harnas jagen met een houding van ‘wij weten wel wat goed voor jullie is.’ Misschien weten die leerlingen dat zelf wel veel beter. Luister daar eens naar!

WIJ ZIJN ZOJUIST KEURIG VERTROKKEN….

Ik heb al een baan, maar anders zou ik mij graag aanmelden als tekstschrijver bij NS. Ik heb de indruk dat de taal die conducteurs nu bezigen in de trein geschreven is vanuit het hiernamaals door Gerard Reve: een mengeling van formeel , ouderwets Nederlands en...

IS SNAUWEN HET NIEUWE PRATEN?

In de supermarkt stond ik bij de broodafdeling op mijn beurt te wachten: ik wilde twee broodjes uit het schap met losse broodjes. Ik keek naar het jongetje voor mij, een jaar of vier, dat heel geconcentreerd met zo'n grote tang (moeilijk!!) één voor één een paar...

KUN JE LEREN LEZEN?

Vrijdag hield ik in mijn vwo6-klas een even bevlogen als vermoedelijk vruchteloos pleidooi voor het lezen van boeken. Nog maar een maand, dan is het mondeling examen literatuur en uitstel kan niet meer, er moet nu gelezen worden. Na de les kwam een leerling wat...

EEN WONDER IN DE TREIN

Nee, nu eens niet over de wonderlijke wegen van NS, maar over iets verrassends op een gewone donderdagmorgen. Ik stapte in de trein ( nee, die was niet op tijd), ging zitten ( ja, er was plaats) en tegenover mij kwam een jongen van een jaar of zeventien, achttien...

KRIMPT ONZE TAAL?

Na vier jaar afwezigheid op school (want met pensioen) ben ik terug in het onderwijs op mijn oude school in Amsterdam: docenten Nederlands zijn zeer schaars...En het kan toch niet zo zijn dat eindexamenkandidaten vwo geen les krijgen?! Dus daar ben ik weer en als je...

WEER NAAR SCHOOL

Weer naar school...Sinds enkele weken geef ik weer les op mijn oude school, het Pieter Nieuwland College in Amsterdam. Ik vind het heerlijk! Vanwege het lerarentekort was er een probleem aan de kant van de school om de zesde klassen van het vwo te bemensen en een...

T KOFSCHIP

Ín de trein, een coupé met een groep vrolijke jongens van een jaar of negentien, twintig die luid hun vakantieplannen bespreken. En ja hoor: Mallorca, Cherso, zuipen, wijven. Tot opeens het gespreksonderwerp verandert en een van hen zegt: 'Nee man, dat schrijf je niet...

SLECHTE MENSEN ?

Nergens hoor je zoveel fijne taaluitingen als in de trein. Onlangs zat ik  weer eens in een overvolle trein, er was zoals zo vaak een vertraging ( dit keer 'wegens een onwelwording'; een typisch NS-woord heb ik bemerkt) en met de onnavolgbare logica van de NS: 'Hoe...